Wanneer het leven pijn doet: waar is God dan?

Wanneer het leven pijn doet, kan er zomaar een vraag ontstaan die veel dieper gaat dan we meestal onder woorden brengen: waar is God dan? Als je ziek wordt, iemand verliest, teleurgesteld raakt, geconfronteerd wordt met onrecht of merkt dat het leven anders loopt dan je had gehoopt, kan je beeld van God gaan wankelen. Als God liefdevol is, waarom gebeurt dit dan? Waarom grijpt Hij niet in? En wat betekent het eigenlijk dat God bij je is wanneer je pijn hebt?

Ik kijk in mijn gesprekken met mensen niet graag te snel naar een verklaring voor het lijden. Zinnen als “God heeft hier vast een bedoeling mee” kunnen goed bedoeld zijn, maar kunnen iemand ook alleen maar eenzamer maken. Want als we zeggen dat God alles wat ons overkomt bewust heeft gewild, zeggen we eigenlijk ook dat ziekte, verlies, verdriet en onrecht onderdeel zijn van Gods plan. Ik vind het een troostender en menselijker gedachte dat niet alles wat gebeurt, ook is wat God wil.

God is niet de veroorzaker van iedere gebeurtenis in ons leven. Er is kwetsbaarheid in het leven, er zijn natuurlijke processen, er zijn menselijke keuzes en er gebeuren dingen die niemand heeft gewild. Het leven is niet volledig maakbaar en ook niet volledig beheersbaar. Dat geldt voor ons, maar ook voor ons beeld van God. Misschien hoeven we God daarom niet te zien als iemand die voortdurend aan de knoppen van het leven zit en op ieder moment kan ingrijpen.

In het denken van Thomas Jay Oord, die er een boek aan geeft gewijd, staat juist de liefde van God centraal. Liefde is geen macht die de ander beheerst, maar een uitnodiging tot verbinding. God werkt niet als een bestuurder die alles naar zijn hand zet, maar als liefde die voortdurend aanwezig is en mensen uitnodigt om mee te bewegen richting leven, verbinding en zorg voor elkaar. Dat betekent dat Gods aanwezigheid niet altijd zichtbaar wordt doordat een probleem verdwijnt. Soms wordt die aanwezigheid juist zichtbaar in wat er midden in het probleem gebeurt.

Misschien herken je dat zelf. Je hebt verdriet en iemand komt naast je zitten zonder meteen met een oplossing te komen. Iemand belt precies op het moment dat je het moeilijk hebt. Een vriend blijft luisteren wanneer jij voor de zoveelste keer hetzelfde verhaal vertelt. Een arts doet alles wat mogelijk is. Een partner houdt je hand vast. Of je merkt ergens in jezelf een onverwachte kracht om de volgende dag toch weer op te staan. We kunnen dat allemaal psychologisch of menselijk verklaren, maar je kunt er ook iets van Gods liefde in herkennen. Niet omdat God daarmee het lijden heeft veroorzaakt, maar omdat liefde juist midden in onze kwetsbaarheid zichtbaar kan worden.

Dat vind ik ook zo bijzonder aan Jezus. In Jezus zien we geen God die op afstand blijft van het menselijke lijden. Jezus raakt mensen aan, laat zich raken door hun verdriet en huilt bij het graf van Lazarus. Uiteindelijk wordt Hij zelf geconfronteerd met verlatenheid en pijn. Aan het kruis klinkt zelfs de vraag: “Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten?” Jezus geeft daar geen mooie verklaring voor het lijden. Hij stelt de vraag zelf.

Misschien mogen wij dat daarom ook doen. We hoeven niet altijd te begrijpen waarom iets gebeurt. We hoeven onze boosheid, teleurstelling of twijfel niet eerst op orde te hebben voordat we ons tot God mogen wenden. Misschien is geloof juist ook de vrijheid om tegen God te zeggen: Ik begrijp het niet. Ik ben boos. Ik ben verdrietig. Waar bent U?

Wanneer iemand pijn heeft, geven we soms te snel antwoorden. ‘God heeft een plan. Alles gebeurt met een reden. Je moet erop vertrouwen dat God weet wat Hij doet.‘ Misschien is het soms veel dichter bij liefde om te zeggen: “Ik weet het ook niet, maar ik blijf bij je.” Want liefde hoeft niet alles te begrijpen om aanwezig te kunnen zijn.

Daarom denk ik dat de vraag “Waar is God wanneer het leven pijn doet?” misschien anders gesteld mag worden. Niet alleen: Waarom heeft God dit niet voorkomen?, maar ook: Waar kan ik Gods liefde ervaren in wat er nu gebeurt? Wie is er bij mij? Wie luistert? Wie blijft? Waar ontstaat verbinding? Waar wordt mijn pijn gezien en mag ik even helemaal mens zijn?

Dat betekent niet dat we het lijden daarmee begrijpen of dat alles uiteindelijk ergens goed voor zou zijn. Sommige dingen zijn gewoon verschrikkelijk. Een overlijden blijft een verlies. Een ziekte blijft pijnlijk. Onrecht blijft onrecht. We hoeven het slechte niet eerst een betekenis te geven om te mogen geloven dat God erbij is.

Misschien is God niet in de eerste plaats de verklaring voor alles wat ons overkomt, maar wel de liefde die ons daarin niet loslaat. Niet degene die alles beheerst, maar degene die ons uitnodigt om elkaar vast te houden wanneer het leven ons uit handen glipt.

Mens zijn is ook gebroken zijn, tekortschieten en soms niet weten hoe het verder moet.

Misschien hoeven we dat niet op te lossen. Misschien mogen we juist daar ontdekken dat we van waarde zijn. Niet omdat we sterk zijn, alles begrijpen of ons leven onder controle hebben, maar omdat we mens zijn en omdat liefde ons blijft zoeken.

Wanneer het leven pijn doet, hoef je daarom niet meteen een antwoord te hebben. Je mag huilen, twijfelen, boos zijn en vragen stellen. En misschien is dat wel waar een ander mens voor nodig is: niet om het antwoord voor je te hebben, maar om naast je te blijven.

God in jou, voor de ander!

N.a.v het boek God kan het niet, Thomas J. Oord

Terug naar alle inspiratie